Cuộc sống mưu sinh ở khu ổ chuột Kibera

Cuộc sống mưu sinh ở khu ổ chuột Kibera

Hành trình “Tôi đã đi trên đất Phi châu” đã quay trở về nơi mà tôi từng bắt đầu cách đây tròn một tháng. Những ngày còn lại ít ỏi ở Kenya tôi lại phải đưa ra những chọn lựa mà bản thân không hề muốn quyết định chút nào. Vỏn vẹn còn lại 3 ngày ở vùng đất hoang dã Đông Phi chỉ cho phép tôi chọn lang thang ở hòn đảo Lamu được điểm xuyết bởi những con đường lát đá nhỏ ôm ấp thị trấn cổ trong bóng nắng hay tôi sẽ khám phá một trong những thủ đô lớn nhất vùng Đông Phi, nơi mà cuộc sống con người những một bức tranh sơn dầu đầy màu sắc. Thế là tôi quyết định ở lại Nairobi để tiếp tục những câu chuyện mưu sinh của người dân Phi châu ở một nơi được xem là tồi tàn nhất thế giới, khu ổ chuột Kibera ở thủ phủ của Kenya.

Giao-thông-hỗn-độn-ở-thủ-đô-Nairobi

Trong cuốn sách tựa đề ”Bóng đen thành phố, hành trình qua các khu xóm ổ chuột trên thế giới”, nhà báo người Mỹ Neuwirth đặc biệt nhắc đến tình hình của 4 khu xóm ổ chuột khổng lồ trên thế giới: nổi tiếng nhất là Rocinha của thành phố Rio de Janeiro bên Brasil; tiếp đến là khu ổ chuột Kibera của thủ đô Nairobi ở Kenya, thứ ba là Mumbai của Ấn Độ, và thứ tư là khu ổ chuột Sultanbeyil nằm trong lòng thành phố Istanbul thuộc Thổ Nhĩ Kỳ. Cuộc sống mưu sinh chật vật thôi thúc tôi quyết định chóng vánh để tìm hiểu cuộc sống của người dân châu Phi khi mà khu vực này khá phức tạp nếu không muốn thông qua một công ty du lịch để dẫn đường.

mt_adplace_blog_post_img

Một-lớp-học-ngoài-trời

Kibera, khu bóng tối của Nairobi

Kibera hiện là nơi sinh sống của khoảng 1,6 triệu người thuộc nhiều sắc tộc, thành phần, chủ yếu đến từ các vùng nông thôn kém phát triển của Kenya, chia sẻ khoảng không gian chưa đến 2,5 km vuông. Tính chất đa sắc tộc đã khiến Kibera trở thành địa điểm của những xung đột trong suốt lịch sử hơn 100 năm tồn tại của khu xóm ổ chuột được xem là lớn nhất châu Phi này. Những ngày lang thang ở châu Phi, tôi chưa có dịp tường tận những hình ảnh nghèo đói, thiếu thốn thật sự của người dân Kenya đã được xem qua những bộ phim tài liệu trên truyền hình. Vì thế có thể nói, không đến Kibera xem như chưa đến Nairobi, lại càng chưa đến Kenya. Kibera có nhiều khu xóm khác nhau đan xen hỗn độn như một tổ mối khổng lồ như Kianda, Soweto, Gatwekera, Kisumu Ndogo, Lindhi, Laini Saba, Makina, Mashimoni. Tôi được anh chủ nhà trọ tên Atieno đã quyết định đưa tôi đến nơi được gọi là khu bóng tối của Nairobi.

Kibera-nhưng-một-thế-giới-thu-nhỏ-của-người-nghèo-khi-đầy-đủ-các-dịch-vụ-cần-thiết-từ-chợ,-trường-học,-phòng-khám-bệnh-đến-ngay-cả-các-đại-lý-của-các-ngân-hàng.

Atieno đưa tôi đi dọc theo những dãy phố bán quần áo, giày dép, túi xách cũ trước khi len vào những ngõ nhỏ dẫn đến xóm Makina. Trước mắt chúng tôi là những dãy nhà lụp xụp đắp bùn đất hoặc được che bằng những tấm tôn, phần nhiều đã cũ nát. Tên khu ổ chuột hoàn toàn đúng theo nghĩa đen khi những con chuột cống khổng lồ, xù xì chạy nhởn nhơ men theo các vách nhà đất. Chúng dường như chẳng còn sợ con người. Anh chàng Atieno cho tôi biết phần lớn những ngôi nhà tạm bợ ở đây là nhà thuê. Nhà kha khá ở Kibera thì được cho thuê với giá 1.500 shilling/tháng (khoảng 330.000 đồng Việt Nam). Còn những nhà tệ hơn được cho thuê với giá 1.000 shilling/tháng. Chưa tính vô số khoản chi tiêu khác, chỉ tiền thuê nhà đã khiến họ mất đứt từ 1/3 đến 1/2 thu nhập của cả nhà, do thu nhập bình quân của mỗi gia đình ở Kibera chỉ vào khoảng 3.000 shilling/tháng.

Buổi-trưa-yên-giấc

 

Chúng tôi tiếp tục qua một con hẻm nhỏ nhấp nhô đá để vào thăm nhà một gia đình sống trong khu ổ chuột này. Đây là ngôi nhà của những người đàn bà quá lứa lỡ thì nuôi những đứa trẻ mồ côi không nơi nương tựa. Những phụ nữ thì từ làm việc kiếm sống bằng việc bán những mặt hàng thủ công mỹ nghệ cho khách, bện tóc cho cư dân trong xóm và nhận một phần tiền trợ cấp nuôi mấy đứa nhỏ cơ nhỡ từ các tổ chức từ thiện ở nước ngoài. Chúng nằm ngủ lăn lóc trên sàn nhà. Có đứa chừng hai tuổi nhắm nghiền đôi mắt trong buổi trưa hanh nắng của xứ Phi châu.

Một-phiên-chợ-Masaai-ở-thủ-đô-Nairobi

Atino chỉ cho tôi một nhóm phụ nữ đang cười rôm rả bên một căn lều tạp hóa cũ kỹ. Anh ta giải thích rằng: các chị em phụ nữ đang tụ hợp bàn luận việc hụi hè. Tại Kibera, họ đã thành lập các ”nhóm chơi hụi” như ở nông thôn Việt Nam, là một loại nhóm đầu tư, cho nhau mượn tiền để làm ăn mà không có lời, với mục đích tự tài trợ cho nhau. Mỗi người đóng góp một số tiền nhỏ hằng ngày, và hằng tuần thay phiên nhau, một thành viên đem số tiền đó về nhà như vốn để làm ăn. Họ đầu tư vào nhiều sinh hoạt nhỏ thực tế khác nhau giúp cải tiến cuộc sống gia đình. Người dân các khu xóm ổ chuột liên đới với nhau một cách cụ thể như thế để trợ giúp nhau sinh sống. Ai cũng cần tới người khác.

Anh-chàng-Atino-dẫn-tôi-tìm-hiểu-mọi-ngóc-ngách-trong-khu-ổ-chuột-Kibera

Vòng quanh khu Makina, tôi nhìn thấy rất nhiều cửa hàng cửa hiệu nho nhỏ. Gọi thế nhưng đa phần chúng chỉ là những sạp hàng vài ba cọng rau, con cá khô, bán than đá, vài loại trái cây không còn tươi, tạp phẩm… Cũng có những quán rượu xập xệ, tiệm hớt tóc, cửa hàng điện thoại di động và cả… nhà trọ. Tôi thấy rất nhiều người trong trang phục đầy bụi bặm đi lại trên đường. Anh chàng chủ nhà trọ cho biết đa số những người này đang đi tìm việc, họ sẵn sàng làm bất cứ việc gì miễn là có chút tiền để trang trải cuộc sống ở thủ đô Nairobi ngày càng đắt đỏ.

Một-bé-gái-đang-trên-đường-đến-trường

Những sản phẩm trang sức được làm bằng xương động vật.

Tại nhiều nền văn hóa châu Phi, sau khi giết một con bò, người ta tận dụng hết mà không bỏ đi thứ gì, kể cả xương. Với truyền thống này, một nhóm thanh niên ở khu ổ chuột Kibera đã làm ra những món đồ trang sức đẹp mắt từ xương bò, xương dê, xương cừu. Với thương hiệu “Victorious Bones”, nhóm đang làm giàu chính từ rác thải từ động vật, một nguyên liệu quá thừa mứa của vùng đất hoang dã này.

Thợ-thủ-công-Kibera-đang-thực-hiện-quy-trình-tạo-ra-những-mặt-hàng-trang-sức-bằng-xương-thú

Anh Hanif, một công nhân đang chế tác ở Victorious Bones, cho biết, tại Kenya, rác thải bị ném tứ tung khắp nơi và nhóm anh đang góp phần quan trọng vào việc bảo vệ môi trường. Bằng việc thu gom tái chế xương thú, Victorious Bones có thể tạo ra những sản phẩm rất đẹp mắt bán cho khách du lịch đồng thời giúp môi trường sống sạch đẹp hơn.

Người-dân-ở-Kibera-phải-sống-chung-với-những-núi-rác-khổng-lồ-này-hàng-trăm-năm-qua

Mỗi tháng một lần, nhóm mua lại số xương bỏ đi tại một nhà hàng trong khu ổ chuột. Nhiệm vụ trước tiên của nhóm là cắt, gọt và mài giũa xương. Sau đó, bỏ vào nước đun sôi và sử dụng hóa chất nhằm loại bỏ dầu mỡ bám trên xương. Làm như vậy, việc trang trí sẽ dễ dàng hơn. Hanif dừng tay và giới thiệu cho chúng tôi về quy trình chế tác sau đó. Họ sẽ tiến hành bôi sáp nến lên những mẩu xương đó, phần được bôi sắp sẽ có màu trắng, phần còn lại sẽ thành màu đen sau khi được nhuộm. Khâu quan trọng nhất là xương sẽ được ngâm trong thuốc nhuộm khoảng 1 giờ để giữ màu sắc được lâu.

Nụ-cười-ở-Kibera

Trang sức thường là khuyên tai, vòng cổ cho đến vòng tay và nhẫn, có hình dạng và kích thước khác nhau. Tùy thuộc vào độ tinh xảo của thiết kế mà người thợ có thể mất từ 4 đến 10 tiếng để hoàn tất sản phẩm, có sản phẩm lên đến 20 giờ theo yêu cầu thiết kế khắt khe của khách. Nhóm thành niên này có thể làm ra khoảng vài trăm khuyên tai và vòng cổ mỗi ngày phụ thuộc vào từng đơn đặt hàng. Hanif cho biết, đây là lĩnh vực kinh doanh rất cạnh tranh bởi ngoài thị trường, mọi người đua nhau tạo ra những sản phẩm đầy sáng tạo và độc đáo.

Một-số-sản-phẩm thủ-công-do những-người-phụ-nữ-góa-trong-khu-ổ-chuột-Kibera

Hiện nay, nhóm đang phối hợp rất chặt chẽ với các tổ chức phi chính phủ địa phương để giới thiệu sản phẩm tới du khách. Họ cũng đã xuất khẩu trang sức tới Bắc Mỹ, đặc biệt là những du khách đến từ Canada. Không những thế, Victorious Bones còn tạo ra số lượng việc làm đáng kể cho địa phương với hơn 50 lao động đến từ các khu xóm của Kibera. Một số lao động giỏi tay nghề thì tự tách ra làm riêng và bán ở những khu chợ tập trung nhiều du khách nước ngoài. “Lao động ở đây có thể kiếm đủ tiền cho con ăn học, mua thực phẩm cho gia đình và chi trả tiền thuê nhà. Đây là một số thành quả không hề nhỏ mà những lao động nghèo đã đạt được. Trong cuộc sống, bạn phải lựa chọn một trong hai thứ: hoặc là chấp nhận sự nghèo đói và vô vọng hoặc là phải bước đi với đôi chân của chính mình”, Hanif chia sẻ thêm khi tôi muốn biết thêm về cuộc sống của họ.

Lớp-học-vỏn-vẹn-khoảng-20-mét-vuông-nhưng-chứa-đến-gần-80-trẻ-nhỏ-từ-3-đến-12-tuổi-ở-Kibera

Rời khỏi Kibera với những ngôi nhà không ra nhà mà lại là nơi cư trú của hàng triệu người lao động nghèo khổ. Cuộc sống của họ vẫn tồn tại chậm rãi trong bóng tối của đói nghèo và lạc lõng song hành với sự phát triển hào nhoáng ngoài kia.

Nairobi, thành phố “trộm cướp”

Tôi e dè khi đọc trong sách hướng dẫn du lịch của Lonely Planet gọi Nairobi là Nairobbery, có nghĩa là thành phố trộm cướp. Chính quyền Nairobi thì cảnh báo khách du lịch nước ngoài không được đi bộ ra phố ban đêm nhất là qua những chỗ vắng vẻ, thiếu ánh sáng. Nạn ăn xin, lừa lọc, cướp giật, hãm hiếp đã xảy ra và không phải là chuyện hiếm. Thế nên hãy cẩn thận, tự bảo vệ mình và đi theo nhóm khi dạo ở phố xá Nairobi.

Mưu-sinh-ở-thủ-phủ-Nairobi

Đối với tôi Nairobi là một ví dụ điển hình của vấn nạn giao thông. “Nếu bạn đã chứng kiến tình trạng ách tắc giao thông ở Nairobi, bạn sẽ không còn lựa chọn nào khác ngoài đi bộ”, Odhiambo, một anh chàng chạy xe ôm, nói và chỉ tay và dòng lũ những chiếc ô tô và xe tải đang chen nhau nhích lên từng chút một, xả ra những đám khói đen ngòm và cánh lái xe thì thi nhau bóp còi inh ỏi.

Giao-thông-hỗn-độn-ở-thủ-đô-Nairobi

Đã từng một thời nổi tiếng với biệt danh “thành phố mặt trời” của Đông Phi, Nairobi giờ đây đã trở thành một thành phố có hệ thống giao thông lộn xộn đến mức chính phủ Kenya ước tính thiệt hại do hệ thống tồi tệ này gây ra lên tới hàng trăm triệu USD. Tắc nghẽn giao thông đang đe dọa kinh tế, xua đuổi các nhà đầu tư và cản trở thành phố này trở thành thủ đô châu Phi cấp quốc tế. Tình trạng này cộng với với thái độ tham gia giao thông ẩu, xe chở quá tải và cảnh sát giao thông tích cực “làm tiền” càng khiến tình hình tồi tệ hơn, biến một trong những thành phố lớn nhất châu Phi này trở thành một biển xe tắc nghẽn và chìm trong khói bụi. Tôi đi xe ôm từ nhà nghỉ đến trung tâm thành phố chưa đầy 3 km mà phải mất đến gần 45 phút.

Trẻ-em-trong-khu-ổ-chuột-tự-chơi-đùa-với-nhau-khi-cha-mẹ-đều-phải-mưu-sinh

Đối với những tài xế lái matatus, phương tiện giao thông công cộng chính ở Nairobi thì nổi tiếng vì thường coi luật giao thông không ra gì. Họ thường đi lấn làn đường để vượt xe đi trước, phóng qua cả đèn đỏ và bấm còi inh ỏi khi cần. Va chạm chết người là chuyện thường tình. Bởi nếu tuân thủ luật giao thông thì cánh bác tài sẽ không bao giờ đến điểm dừng đúng giờ.

Mưu-sinh-ngay-chính-ngôi-nhà-của-mình

Ba ngày ở Nairobi đã cho tôi nhiều cảm xúc trái ngược nhau và thấy thêm nhiều lát cắt của cuộc sống. Sự trong sáng, hồn nhiên của những đứa trẻ tương phản với sự ngạo ngược của những gã da đen đường phố, sự lạnh lùng của những viên cảnh sát. Cũng như màu da đen có nhiều thang bậc, sắc độ và được tôn lên bởi màu nóng rực rỡ như đỏ, vàng, cam… ­Đó mới là cuộc sống!

10 ĐIỂM TRẢI NGHIỆM KHÔNG THỂ BỎ QUA KHI ĐẾN NAIROBI

  1. Ăn tối cùng hươu cao cổ tại biệt thự Giraffe Manor được xây dựng từ những năm 30, với lối kiến trúc châu Âu cổ kính ở ngoại ô Nairobi.
  2. Công viên quốc gia Nairobi độc đáo nằm trong nội thị của thủ đô Nairobi với nhiều loài động vật hoang dã quý hiếm như tê giác, voi châu Phi, hươu cao cổ, đà điểu, cá sấu…
  3. Trung tâm bảo tồn động vật hoang dã David Sheldrick, nơi chăm sóc các loài động vật hoang dã mồ côi hoặc bị bỏ rơi.
  4. Bảo tàng Karen Blixen, nữ tác giả lừng danh của tác phẩm “Out of Africa”. Bà đã sống trong căn nhà huyền thoại này từ năm 1917-1931 và là địa điểm không thể không đến của du khách khi đến Nairobi.
  5. Trung tâm bảo tồn hươu cao cổ Manor, nơi chăm sóc loài hưu cao cổ quý hiếm Rothschild có nguy cơ tuyệt chủng cao.
  6. Bảo tàng quốc gia Nairobi, nơi trưng bày đa dạng những hiện vật văn hóa, lịch sử và tự nhiên trong đó có hơn 900 loài chim và động vật có vú, các hóa thạch từ hồ Turkana, phong tục tập quán của các nhóm sắc tộc ở Kenya, và là nơi thực hiện các cuộc triển lãm nghệ thuật của địa phương.
  7. Làng văn hóa Bomas, nơi du khách có thể tìm hiểu về lối sống, nghệ thuật, âm nhạc, nghề thủ công truyền thống cũng như đời sống văn hóa độc đáo của các bộ lạc, sắc tộc ở Kenya.
  8. Bảo tàng xe lửa, nơi du khách có thể tìm hiểu về ngành đường sắt ở đất nước Kenya, cũng như sự tác động của nó đến với sự phát triển của đất nước Đông Phi này.
  9. Ngắm cảnh thiên nhiên hoang dã trong lòng thủ đô từ đồi Ngong, ngọn đồi theo tiếng người Maasai là “đốt ngón tay”, từ đây du khách có thể nhìn thấy thung lũng Great Rift xanh mát.
  10. Khu ổ chuột lớn thứ hai thế giới Kibera, nơi thể hiện cuộc sống chân thực của người dân Kenya.

MỘT SỐ TIPS

 

  • Khách sạn dành cho khách du kịch bụi: Hotel Central Park, Progressive Park Hotel hoặc Kenya Comfort Hotel, Manyatta Backpackers, Nairobi Transit Lounge, Karen Camp & Hostel 
  • Nairobi là trung tâm của mạng lưới xe buýt của Kenya, với nhiều công ty xe buýt hoạt động cho nhiều điểm đến và đi trong cả nước. Đi bộ xung quanh Nairobi là tương đối dễ, vì trung tâm thành phố nhỏ và dễ dàng di chuyển. Trong một số khu vực, đi bộ có thể gặp nguy hiểm, và cách tốt nhất là hỏi ý kiến ​​của dân địa phương trước khi đi. Taxi là phương tiện phổ biến và thuận tiện. Taxi thường đậu trên đường phố xung quanh khách sạn và khu du lịch của thành phố. Khách sạn và nhà hàng có thể gọi taxi nếu cần thiết. Taxi ở Nairobi thường được đánh dấu bằng một đường màu vàng dọc theo mỗi bên xe. Các xe taxi đều không đồng hồ đo, và một mức giá phải được thoả thuận với người lái xe trước khi khởi hành. Yêu cầu tư vấn dân địa phương hoặc khách sạn của bạn cho mức giá chính xác. Có một số công ty taxi có dịch vụ gọi xe qua điện thoại, loại xe hiện đại, tài xế có chuyên môn và mức giá hợp lý. Một số công ty taxi có văn phòng đặt phòng sân bay. Đối với xe buýt thì hoạt động trên các tuyến đường bộ trong thành phố. Xe buýt có thể dừng bất cứ lúc nào và khách có thể mua vé trên xe. Matatus, một loại xe buýt công cộng cũng hoạt động trên các tuyến phố trong suốt cả ngày, và là hình thức phổ biến nhất của phương tiện công cộng địa phương.
  • Bạn có thể mua hàng hóa lưu niệm tại các phiên chợ Masaai được tổ chức ở nhiều địa điểm khác nhau trong thủ đô Nairobi.
  • Bạn hãy thay đổi kiểu tóc của mình bằng cách bện tóc theo kiểu châu Phi tại các hiệu tóc bình dân ở khắp các khu dân cư Nairobi.
  • Bạn hãy xem phim “Triệu phú khu ổ chuột” trước khi lang thang, khám phá nét chân thực của cuộc sống ở Kibera.

Những Bước Chân

Written by admin

Leave a comment